Lima gempa di perairan Batu Pahat pada 2026: Apa yang diketahui setakat ini

BATU PAHAT — Gempa bumi lemah bermagnitud 4.4 yang berlaku di perairan Batu Pahat pada 22 September lalu bukan kejadian pertama di kawasan itu tahun ini. Semakan Media Karyasama terhadap rekod METMalaysia dan laporan yang memetik jabatan berkenaan menemukan sekurang-kurangnya lima kejadian di perairan Batu Pahat sepanjang 2026.

Kejadian terbaru berlaku pada 4.55 petang, kira-kira 27 kilometer barat daya Batu Pahat, pada kedalaman 10 kilometer. METMalaysia merekodkan pusat gempa pada koordinat 1.7 darjah Utara dan 102.7 darjah Timur. Gegaran kemudian dilaporkan dirasai di beberapa kawasan di Johor, Melaka, Negeri Sembilan, Selangor, Putrajaya dan Kuala Lumpur.[5]

Sebelum itu, gempa magnitud 3.2 direkodkan pada 14 Mac kira-kira 22 kilometer barat daya Batu Pahat.[1] Pada 4 April, satu lagi gempa magnitud 3.1 berlaku kira-kira 42 kilometer di selatan Batu Pahat.[2] Rekod seterusnya ialah magnitud 3.3 pada 21 Jun, kira-kira 20 kilometer barat daya Batu Pahat,[3] dan magnitud 3.1 pada 25 Ogos, kira-kira 18 kilometer barat daya daerah itu.[4] Kesemua lima kejadian tersebut direkodkan pada kedalaman 10 kilometer.

Apa yang diketahui tentang puncanya?

Semenanjung Malaysia berada dalam kawasan yang relatif stabil berbanding zon sempadan plat tektonik utama. Namun, stabil tidak bermaksud bebas daripada gempa bumi tempatan.

Dalam jawapan rasmi di Dewan Rakyat pada 6 Oktober 2025, Kementerian Sumber Asli dan Kelestarian Alam menjelaskan bahawa kajian JMG bersama METMalaysia dan agensi berkaitan mengaitkan kejadian gempa di Segamat dan Batu Pahat ketika itu dengan pelarasan semula tenaga tektonik yang terkumpul dalam sesar-sesar kuno, dipengaruhi lanjutan zon Sesar Mersing. Kementerian turut memaklumkan pemetaan sesar aktif dan penilaian bahaya gempa akan diperluas ke Johor.[7]

Penjelasan itu penting sebagai konteks geologi Johor, tetapi ia tidak boleh dianggap sebagai pengesahan bahawa setiap gempa Batu Pahat pada 2026 berpunca daripada struktur sesar yang sama. Setakat semakan Media Karyasama, belum ditemui kenyataan JMG yang mengenal pasti secara khusus sesar yang menyebabkan gempa 22 September 2026.

Kenapa kejadian berulang ini diberi perhatian?

Pada Februari lalu, Majlis Perbandaran Batu Pahat merekodkan satu mesyuarat dan lawatan tapak bersama PlanMalaysia, METMalaysia, NADMA dan agensi teknikal berkaitan risiko seismik. MPBP menyatakan Daerah Batu Pahat ialah salah satu daripada 14 kawasan panas yang dikenal pasti dalam konteks risiko gempa bumi di negara ini.[8]

Selepas kejadian 22 September, tulisan pakar yang diterbitkan Universiti Tun Hussein Onn Malaysia menegaskan bahawa siri kejadian di kawasan hampir sama tidak bermaksud gempa lebih besar pasti akan berlaku. Gempa bumi tidak boleh diramal seperti cuaca, tetapi kejadian berulang wajar diikuti dengan kajian lebih terperinci, pemantauan berterusan serta penilaian kesiapsiagaan masyarakat dan infrastruktur.[6]

Perkara itu juga selari dengan pendekatan mitigasi yang sudah digunakan kerajaan. Peta Bahaya Seismik Malaysia diterbitkan pada 2017 dan digunakan sebagai rujukan untuk reka bentuk struktur tahan gempa melalui Malaysia National Annex to Eurocode 8. Selepas siri gegaran Johor pada 2025, kerajaan menyatakan peta itu akan dikemas kini dengan mengambil kira kejadian gempa terkini, kewujudan sesar aktif, bahan geologi dan maklumat siasatan tanah.[7]

Apa yang belum diketahui?

Perkara paling penting yang masih belum dapat dipastikan ialah hubungan tepat antara lima kejadian di perairan Batu Pahat pada 2026 dengan struktur sesar tertentu di bawah atau sekitar kawasan berkenaan. Lokasi kejadian berdekatan dan kedalaman yang sama menunjukkan satu pola yang wajar dikaji, tetapi pola itu sendiri belum cukup untuk menentukan puncanya.

Begitu juga, magnitud 4.4 pada 22 September — walaupun lebih besar daripada empat kejadian yang disenaraikan sebelum itu — tidak boleh digunakan untuk meramalkan bahawa magnitud akan terus meningkat. Setakat laporan awal, tiada kerosakan besar atau kehilangan nyawa dilaporkan akibat kejadian tersebut.[6]

Buat masa ini, fakta yang paling kukuh ialah Batu Pahat telah merekodkan beberapa kejadian gempa lemah secara berulang dan kerajaan serta institusi teknikal memang sudah menganggap risiko seismik kawasan itu sebagai sesuatu yang perlu dipantau. Persoalan tentang mekanisme tepat, hubungan antara kejadian-kejadian tersebut dan implikasi jangka panjang masih memerlukan data serta kajian lanjut.